Yeni bir yazı dizisine başlıyorum. Bu yazı dizisinde UNIX işletim sistemini tanıyacağız ve bu işletim sistemindeki komutları, kullanım kolaylıklarını göreceğiz. Dizimizin bu ilk bölümünde biraz UNIX tarihçesine bakıp, UNIX’in avantajlarını sıralayacağız. Daha sonraki bölümlerde Windows üzerine kurulabilen UNIX emülatörlerinden birini seçeceğiz ve komutları incelemeye başlayacağız.

UNIX; 1969 yılında, Ken Thompson ve Dennis Ritchie tarafından Bell Laboratuvarları’nda geliştirilmiş, çok kullanıcılı, çok görevli yapıyı destekleyen bir bilgisayar işletim sistemidir.

UNIX türevi işletim sistemleri çok işlemcili çok pahalı makinalardan, tek işlemcili basit ve çok ucuz ev bilgisayarlarına kadar pek çok cihaz üzerinde çalışabilen esnek ve sağlamlığı çok değişik koşullarda test edilmiş sistemlerdir. Fakat özellikle kararlı yapısı ve çok kullanıcılı -çok görevli yapısıyla çok işlemcili sunucularda adeta standart haline gelmiştir.

Özgür Yaşa veya Öl

İşletim Sistemi (Operating System, OS); bilgisayarı kontrol eden programlar bütününe verilen isimdir. Hem donanımı (klavye, fare, görüntü cihazları…) hem de yazılımı (kelime işlemciler, programlar, oyunlar…) kontrol edebilir.

Bazı bilgisayarlar tek kullanıcılı işletim sistemine sahiptirler. Bunun anlamı o bilgisayarı aynı anda tek bir kullanıcının kullanabileceği şeklindedir. Örneğin Microsoft’un Windows’tan önceki işletim sistemi olan DOS böyleydi. Bilgisayarımızın karşısına geçip tek başımıza, kendi adamızda yaşardık.

Elbette bilgisayarı daha verimli kullanabilmek için çok kullanıcılı (multi-user), çok görevli (multi-tasking) bir işletim sistemi daha iyi olur. İşte bunu Windows yokken bile sağlayan UNIX bu işin atası sayılır. Unix gibi güçlü işletim sistemleri aynı anda birden çok kullanıcının sistemde oturum açmasına izin verir ve her kullanıcının aynı anda birden çok işi yapmasını sağlar.

UNIX 30 küsür yıl önce bilimsel amaçlarla oluşturulmuş bir işletim sistemidir. İlk başlarda UNIX’i öğrenmek oldukça zahmetlidir. Esnek, kullanışlı yapısını öğrenen bir kullanıcı Unix’den asla vazgeçemez. Bunu Java ile program yazan bir geliştiricinin .NET ortamına hep soğuk bakmasına benzetebiliriz. Aynı durum Unix kullanıcısının Windows işletim sistemini kullanması durumunda da geçerlidir. Olaya tam tersi yönden bakacak olursak Windows gibi bir işletim sisteminin görsel rahatlığına alışmış bir kullanıcının Unix’i kolay kolay kabullenmesi beklenemez.

Kısa Bir Unix Tarihçesi

- Kökleri 1965 yılında MIT, AT&T Bell Labs ve GE’nin birlikte geliştirdikleri MULTICS (Multiplexed Operating and Computing System) projesiyle atılmıştır. MULTICS projesinin hedefi çoklu kullanıcının bilgisayar erişimine izin vererek eşzamanlı veri paylaşımını gerçekleştirebilmekti.

- 1969 yılında proje karmaşık bir hal almaya başlamış ve AT&T Bell Labs projeden çekilmiştir. Ancak aynı yıl içinde, Bell’de araştırmacı olarak çalışan Ken Thompson’ın MULTICS programını simüle eden bir dosya sistemini kodlamasıyla Unix’in ilk sürümü UNICS (Uniplexed Operating and Computing) ismiyle çıkmıştır. İlk sürümü assembler ile yazılmış olup, sadece yazıldığı tür makinada çalışabilen bir versiyondu.

- 1973 yılında Thompson, C derleyicisinin yaratıcısı Dennis Ritchie ile birlikte; çekirdeği C ile tekrar kodlayarak Unix’in 5. sürümünü oluşturdu. Böylece Unix, taşınabilir özelliği olan C dili sayesinde, çeşitli hedef donanımlara uygun olarak tekrar derlenebilen kodlardan oluşan taşınabilir bir işletim sistemine dönüşmüş oldu.

- 1978 yılı Unix için çok önemli bir yıl olarak geçti. Unix İşletim Sistemi 7. sürümüyle birlikte gelişimini artık iki farklı çizgide gerçekteştirecekti: BSD(Berkeley Software Distribution) ve System V.
- BSD: Berkeley Universitesinde Thompson ve öğrenci Bill Joy ile Chuck Haley Unix’in Berkeley sürümünü kodladı. Bu sürüm, kaynak kod üzerinde çalışan diğer öğrencilere de dağıtıldı. Berkeley öğrencileri, orjinal Unix kaynak kodunun %90′nını değiştirdiler. Araştırmacılar da vi ve C shell gibi metin düzenleme programlarını ekleyerek sistemi daha da geliştirdiler. Sanal bellek (virtual memory), Sendmail, TCP/IP desteği gibi özellikler BSD sürümünden gelmiştir. Daha sonraları Linux, NextStep, (NeXT), Sun OS 4.x, ve ULTRIX (DEC) gibi işletim sistemleri BSD üzerinden türemiştir.

- System V: Bell, Unix’in ticari olarak varlığını sürdürebilir bir ürün olacağını düşündü ve ürünü lisansladı. System V işletim sistemi, konsorsiyum tarafından ortak bir standartta geliştirildi ve yeni özellikleriyle daha güçlü, güvenilir ve güvenli bir sistem oldu. Birkaç yıl System V ticari olarak en çok desteklenen ürün oldu. Tüm System V ürünleri, Bell’de gerçekleştirilen çalışmalar üzerine kurulmuştur ve lisans hakkı Unix System Laboratories’e aittir. Bunlara örnek olarak AIX (IBM), Digital Unix (DEC), HP-UX (HP), IRIX (SGI), SCO UNIXware ve Sun OS 5.x/Solaris (SUN) verilebilir.

Günümüzde BSD ve System V’in birçok komut ve özellikleri birbirine benzemektedir. Unix’in çoğu sürümünde her iki yaklaşımdan da faydalanılmıştır. Örnek olarak ps ve printing komutlarında sadece sözdizim farklılıkları vardır.

UNIX markası AT&T Bell Labs tarafından Novell’e satılmıştır. 1994′te UNIX tanımı ve markası günümüzdeki sahibi The Open Group’a devredilmiştir.

UNIX’in Avantajları:

- Yüzlerce yararlı programla birlikte yüklenir. Yani diğer işletim sisteminde olduğu gibi her yeni program için ayrı lisans ücreti ödemek zorunda kalmazsınız. Ayrıca internetten GNU lisansına sahip binlerce programı da indirip kullanabilirsiniz.

- Bazı UNIX sürümleri ücretsizdir. Bunun en güzel örneği Linux’tur. Linux’un birçok farklı sürümü vardır ve oldukça kaliteli kullanıcı arayüzlerine sahiptir. Linus Torvalds tarafından temelleri atılan Linux, UNIX olmayıp bir UNIX türevidir. UNIX’ten ilham alan, bir grup bağımsız yazılımcı tarafından geliştirilen bir işletim sistemi çekirdeğidir.

- İnternetin geliştirilme aşamasında genellikle UNIX kullanılmıştır. Halen birçok websitesi ve internet servis sağlayıcıları (ISS); hız, esneklik ve ucuzluğu nedeniyle UNIX’i tercih etmektedir.

- UNIX hemen hemen bütün donanımlarda sorunsuz olarak çalışır.

UNIX Türevleri

Günümüzde kullanılmakta olan UNIX markasını kullanabilen işletim sistemlerinden başlıcaları şunlardır :

- FreeBSD, OpenBSD, NetBSD
- Minix
- Sun Solaris
- IBM AIX
- HP-UX
- SGI IRIX
- SCO Unixware
- Digital UNIX

Dizimizin bir sonraki bölümünde Windows üzerinde UNIX komutlarını çalıştırmaya yarayan CygWin emülatörünün kurulum ve ayarlamalarını yapacağız.

Not: Demoları Windows üzerinde çalışan bir emülatörde yapmamızın nedeni bu yazı dizisinin hitabettiği birçok son kullanıcının Windows kullanıyor olması olarak özetlenebilir. Unix’e biraz ısındıktan sonra tertemiz Windows-bağımsız bir Unix kurulumu yapmayı da bu dizinin ilerleyen bölümlerinde görebileceksiniz… ;)

Kaynaklar:
http://www.unix.org.ua/orelly/unix/lrnunix/index.htm
http://tr.wikipedia.org/wiki/UNIX



Toplam Okunma: 291 | Bugünkü Okunma: 5 | En Son Okunma: 24.07.2008 - 18:42

Benzer Yazılar